Pao Ding'in Yöntemi - Berk Güray Kanlı
Pao Ding'in Yöntemi - Berk Güray Kanlı
“Aşçı Pao Ding, hükümdar Wen Hui
için bir öküz kesiyordu. Elinin her hareketi, omzunun ileri geri salınışı,
ayağını basması ve dizlerine uyguladığı güç, derinin yüzülürken çıkardığı ses
ve bıçağın çarpma sesi; her biri düzenli bir kadans içindeydi. Hareketleri ve
sesler adeta Dut Ormanı eserini çağrıştıracak kadar melodikti.”
庖丁為文惠君解牛，手之所觸，肩之所倚，足之所履，膝之所踦，砉然嚮然，奏刀騞然，莫不中音。合於《桑林》之舞，乃中《經首》之會。
Birinci
Bağlam: Beden
Yapılan iş ister düşünsel ister
fiziksel olsun, her şey ilk araç olan bedenin konumlanması ve hareketiyle
başlar. Keskin bir bıçak ancak elin uzantısı olduğu gibi iyi bir yöntem bilgisi
deyalnızca bedenin rehberliğini edebilir. Yine de ilk iş yapıcı her zaman
bedendir. Bundan dolayı ayağını yere olması gerektiği gibi basamayan, omuzları
ya ilerde ya da geride, fazla salık ya da gergin duran, bileği çok gevşek ya da
çok sıkı, sırtı çok eğri ya da çok sert olan kimse en basit bir malzemeyi bile
hazırlayamaz. Ve bütün bu dengelerin kurulabilmesi için ayrıca bedenin sağlıklı
olması da gerekir. Böylece gerçek becerinin başlangıcı bedenle olur.
„Hükümdar Wen Hui şöyle söyledi,
‚Sanatının böylesine mükemmelleşmiş olması ne kadar harika! ‘ (İşi bitince)
Aşçı Pao Ding bıçağını bıraktı ve cevap verdi: ‚Kulunuzun sevdiği, bütün
sanatların ötesinde olan, Dao’nun yöntemidir. Öküz kesmeye başladığımda
cesedi bütünüyle görürdüm. Üç sene sonra artık bir bütün olarak görmemeye
başladım. Şimdilerdeyse, gözlerimle bakmadan, ruhani bir esinle kesiyorum.
Duyumsamaya dayanmıyorum ve ruhum istediği gibi davranıyor. Eklemler arasındaki
boşluklara bakarak, bıçağım bütün aralıklardan ve boşluklardan geçiyor. Bu
yüzden hiçbir baskı uygulamadan kesiyorum. Bunlar sayesinde değil büyük
kemikleri, küçük sinirlerden bile kaçınıyorum. “
文惠君曰：「譆！善哉！技蓋至此乎？」庖丁釋刀對曰：「臣之所好者道也，進乎技矣。始臣之解牛之時，所見无非牛者。三年之後，未嘗見全牛也。方今之時，臣以神遇，而不以目視，官知止而神欲行。依乎天理，批大郤，導大窾，因其固然。技經肯綮之未嘗，而況大軱乎！
İkinci
Bağlam: Zihin
Bu kısımda Usta Pao Ding bazı Daocu
konseptleri açığa çıkarıyor. İlkin, aşçının bakmadan yalnızca ruhani bir
esinle kesmeye başlaması Daocu görmeden görme ya da yapmadan
yapma (wuwei) fikrini örnekliyor. Buna göre, bir işi ustalıkla yapmak demek
aslında işin hiç yapılmamış gibi durmasını gerektirir. Usta bir terzi yama
yaptığında sanki hiç yama yapılmamış gibi durur. Usta Pao Ding etin doğal
boşluklarından kestiğinde sanki öküz kendiliğinden parçalarına ayrılmış gibi
görünür. Böylece işler yapılmadan yapılmış olur.
Bir diğer fikir ise aşçının
boşlukları kullanması ve baskı uygulamadan güç uygulamasıdır. Eğer bıçağınızla
etin doğal çizgileri yönü yerine tersine doğru kesmeye çalışırsanız oldukça
lastiksi bir dokuyla ve zor, yorucu bir kesimle karşılaşırsınız. Oysaki
çizgilerle beraber giderseniz ve et ile sinir birbirinden basitçe ayrılırsa, en
basit güç ile hızlıca kesebilirsiniz. Bu da Zhuangzi’nin tüm metin
boyunca önerdiği rahatça ve zorlamadan iş görme fikrini örnekler.
„İyi bir aşçı bıçağını, keserken
oluşan hasardan ötürü, yılda bir değiştirir. Acemi bir aşçı, bıçağı vurduğu
için kırılacağından, ayda bir değiştirir. Bense aynı bıçağı on dokuz senedir
kullanıyorum. Herhalde birkaç bin öküz kesmişimdir. Hala biley taşından çıkma
hali gibi keskindir.
Eklemler arasında boşluklar vardır
ve bıçağın kalınlığı yoktur. Böylece böylesine ince bir şey aralıklardan
sızdığında kolaylıkla yol alır. Bıçağın daima ihtiyacı kadar boşluk vardır.
Yine de ne zaman karmaşık bir eklem ile karşılaşsam ve orada zorluğun olduğunu
görsem kaygı ve dikkat ile yaklaşırım. Gözlerimi asla ayırmadan, elimi yavaşça
hareket ettirerek. Nihayet bıçağın en küçük hareketiyle parça ayrılır ve bir
parça toprak gibi yere düşer. Böylece elimde bıçağım ayağa kalkarım, etrafa
bakınırım; içimi gurur ve memnuniyet kaplar. Bıçağı temizler, yerine koyarım.
Hükümdar Wen Hui, ‘Muhteşem! Aşçımın
sözlerini duydum ve yaşamımı nasıl koruyacağımı öğrendim!’”
良庖歲更刀，割也；族庖月更刀，折也。今臣之刀十九年矣，所解數千牛矣，而刀刃若新發於硎。彼節者有間，而刀刃者无厚，以无厚入有間，恢恢乎其於遊刃必有餘地矣，是以十九年而刀刃若新發於硎。雖然，每至於族，吾見其難為，怵然為戒，視為止，行為遲。動刀甚微，謋然已解，如土委地。提刀而立，為之四顧，為之躊躇滿志，善刀而藏之。」文惠君曰：「善哉！吾聞庖丁之言，得養生焉。」
Üçüncü
Bağlam: Alet
Bu kısım birçok metinde
görmeyeceğimiz bazı detayları içeriyor. Önce, hiçbir Daocu metinde bir kimse
kendisini Daocu bir usta olduğu için övmez. Fakat Usta Pao Ding açıkça
bıçağının durumu hakkında ve zorlu bir kesimin üstünden gelmek hakkında
övünüyor. Böylesi davranış başta ukala görünse de aslında ustalık hakkında
önemli bir dengeyi koruyor. Büyük ustaların mütevazılıklarını gösterme yöntemi
işlerini hızlı, zamanında, oldukça temiz ve kibar hareketlerle yapmasıdır. Eğer
bir kimse yaptığı işin sonucunda mutluluk ya da memnuniyet duymazsa işini
korumak istemeyecektir. Dolayısıyla ustanın buradaki davranışı ukalalık yerine,
yerine başarıyla getirilen bir işin ardından duyulan basit keyif gibi
anlaşılmalıdır. Ayrıca metnin başında Hükümdar onu övdüğünde, övgüyü kendine
değil ancak Daoya atfettiğini de hatırlamak gerekir.
Esas konuya gelecek olursak, ustanın
uzantısı olan aletler olmazsa olmazdır. Dünyanın en sağlıklı ve en yetkin
aşçısı bıçağı olmaksızın ya da bıçağı kör oldukça mantarı bile düzgün kesemez.
Ancak gerçekten keskin ve iyi yapılmış bir bıçak ile acemi bir aşçı bile ortaya
iyi kalitede kesimler çıkarabilir. Bu nedenle kullanılan alet, ustanın
senelerce geliştirdiği bedeni ve zihninin istediği gibi davranmasını sağlayan
yegâne şeydir.
Metne dikkat ettiğimizde Usta Pao
Ding’in aynı bıçağı çok uzun süredir koruduğunu görüyoruz. Peki bunu nasıl
yapıyor? Usta öküz keserken boşlukları kullandığını ve böylece parçalara
ayırdığını söylemişti. Bir bıçağın kırılması ya da körelmesi için temas, baskı
ve basınç gerekir. Ustanın yöntemi ise bütün bunlardan kaçınan bir yöntem.
Böylece ustanın bıçağı uzun zaman yeni gibi kalıyor.
Son
Bağlam: Yaşam
Yukarda ele aldığım bütün meseleler
nihayet asıl amacına son cümlede kavuşuyor. Hükümdar, Usta Pao Ding’in kasaplık
hakkında söylediklerinin esasen yaşama dair sözler olduğunu vurgulayarak
bitiryor. Dolayısıyla şimdi en başa dönelim ve bu metnin yaşamı korumanın
bilgilerine dair ne söylediğine bakalım.
Bedene dair yukarda söylediklerimiz
olduğu gibi yaşam pratiğine aktarılabilir. Eğer sağlıklı ve sağlam bir bedene
sahip değilseniz, bedeniniz istediğiniz gibi hareket edemiyorsa ve işiniz
bitmeden gücünüz tükeniyorsa yaşamınızı korumak için elinizden hiçbir şey
gelmez. Henüz bedenine yani ben dediğiniz somut şeye iyi bakamıyorsanız
sizin için sonraki kavramlardan bahsetmek anlamsızdır.
Eğer bedeninize iyi baktıysanız zihninizi
ele almalısınız. Zihnin hareketi ne kadar azsa o kadar iyidir. Usta Pao Ding on
dokuz sene içinde öküzün her bir eklem yerini kendi ellerine ve zihnine
kazıdığından artık zihni hareket etmeden ya da üzerine düşünmeden
hareket ediyor ve düşünüyor. Böylece ustanın zihni dingin ve hareketsiz
kalıyor. Bu tavır sayesinde işin içine zor ya da kolay, iyi ya da kötü, güzel
ya da çirkin, vahşi ya da uysal gibi kavramlar uğramıyor.
Eğer zihniniz dingin ve hareketsiz,
çapa gibi yerleşmiş bir haldeyse elinize aletinizi alabilirsiniz. Eğitilmiş bir
beden ve disiplinli bir zihin ile aletinize nasıl iyi bakacağınızı ya da nasıl bakmak
zorunda kalmayacağınızı çözebilirsiniz. Eğer bıçağınızı zorlamıyorsanız,
uygulanması gerektiğinden fazla güç; baskı ya da kuvvet uygulamıyorsanız,
yalnızca onu yönlendiriyor ve işini yapmasını izliyorsanız bıçağınız uzun süre
ilgiye ihtiyaç duymadan iş görür. Böylesi bir bıçak, ilgilenilmek için sürekli
ötekileşmeyince, kısa zamanda tıpkı eliniz gibi hareket etmeye başlar ve siz
göz açıp kapayıncaya kadar işiniz biter. Böylece yaşam enerjinizi ve gücünüzü
korursunuz.
Sonuç olarak, Usta Pao Ding’in
sözleri hakkında konuşmak için her zaman sebep bulunabilir. Bu metinde ele
alınmamış olsa da ustanın sözleri Çin Budizm’ine büyük etki etmiştir. Günümüzde
Uzak Doğu Asya kültürlerinde türlü biçimde izlerine rastlanabilir.
Metni haddim olmayarak elimden geldiğince çevirmeye özen gösterdim. Umarım ki işinize yarar.
***
Dipnotlar
[1] https://ctext.org/zhuangzi, James Legge.
Yorumlar
Yorum Gönder